MENEMEN'İN ANTİK ŞEHİRLERİ VE KAZI YERLERİ

HÖYÜCEK

Höyücek; Helvacı Beldesi ovasındadır. Prehistorik çağlarda denizle bağlantısı olan Höyücek, ovanın Gediz tarafından doldurulması nedeniyle denizden uzaklaşmıştır. 1949 ve 1954 yıllarında Türk Tarih Kurumu adına Profesör Muzaffer ŞENYÜREK ve İzmir Arkeoloji Müdürü Hakkı GÜLTEKİN tarafından kazı yapılmıştır. Höyükte, çok az miktarda mimarı kalıntı bulundu. Çok miktarda elde yapılmış Kalkalitik çağ tekniğine göre pişirilmiş seramik kaplar bulundu. Bunlardan büyük bir bölümü bezeklidir. Bezekli (süslü) olanlar ise kapların üzeri sert bir cisimle kazılarak işlenilmişti. Şekil bakımından kapların ağız kenarları düz, içeriye çekik veya dışarı doğru kıvrıktır. Truva birinci ve ikinci katlarında bulunanlara çok benzerler. Ayrıca bu tiplere Thermi'de, Yortan'da ve Kusura'nın alt katında da rastlanılmıştır. Höyücek'te seramiğin yanı sıra bazı kemikten yapılma eserlerde ele geçmiştir. Ancak hiçbir madeni buluntuya rastlanılmamıştır.

HÖYÜCEK 2

Höyücek 2; Aliağa'ya yaklaşık 6 km. uzaklıkta, Antik Kyme harabelerinin 2 km. güneyinde Bozköy yakınlarındadır. Burada da, Profesör ŞENYÜREK ile İzmir Arkeoloji Müdürü Hakkı GÜLTEKİN tarafından kazılarak araştırma yapılmıştır. "1959" Satıhtan itibaren 2 mt. derinliğe inildiğinde sadece Truva 1 kültürünü temsil eden tipik çanak ve çömlek parçaları bulundu. Bu araştırma sonucunda Höyücek 2 höyüğünün Truva kültürünü temsil ettiği ve Truva 1 döneminde terk edildiği kanıtlanmıştır.

LARISSA

Larissa; cilalı taş döneminden kaldığı sanılan çok eski bir yerleşim biriminin üzerinde Eoly' ler tarafından kurulmuştur. M.Ö. 1200 yılı sonları; Eoly, Federalinin Baş devletidir. M.Ö. 800 yılları sonuna doğru Yunanlıların egemenliğine girmiştir. Lydia ve Pers dönemlerini de yaşayan Larissa Peleponesses savaşlarında tümüyle yıkılmıştır. Daha sonra yeniden inşa edilen kent Galatlar tarafından da yağmalandı.

Kentin bulunduğu yerde 1902'den beri sürdürülen arkeolojik kazılar sonucunda surlarla çevrili Yunan öncesinden kalma bir kent kalıntısı ortaya çıkarıldı. M.Ö. 700 yıllarından kalma Akrapolis'ten günümüze sadece kent surları gelebilmiştir. M.Ö. VI yy.dan kalma dinsel yapılardan tümü ortaya çıkarılmıştır. Ayrıca bulunan üç saray kalıntısında doğu etkinliği belirgindir. Kazılar sırasında ele geçirilen yapıtların bir bölümü Stockholm Müzesine götürülmüştür. Bazı sütun başlıkları ve önemli buluntular İstanbul Arkeoloji Müzesine gönderilmiştir.

TEMNOS

Temnos Görece köyü yakınlarındadır. M.Ö. III. yy.ın ilk yarısında Lysimaches veya Philetaires başkanlığında Bergama Krallığıyla bir ittifak yaptı. Attales 1 zamanında Bergama Krallığına katıldı. Roma İmparatoru Tiberius devrinde Temnos büyük bir deprem geçirdi. (M.S. 17) Temnos sikkelerinin İmparator Gallienus çağına kadar basmaya devam etmesine rağmen önemini gittikçe kaybettiği sanılır. Bu tarihten itibaren eski kaynaklarda şehrin adına rastlanılmaz. şehrin en önemli kutsal alanı Pinsies II tarafından yakılıp yıkılan Apollon, Kynneissa ait Temonos idi. Dionysos kültü kadar kuvvetli olmamasına rağmen, Apollon kültüründe şehir hayatının önemi büyüktür. Temnos ünlü hatip Hermagoras'in doğduğu yerdir.

Hermagoras M.Ö. 150 yıllarında yaşadı. Üç hatibin en ünlüsü olan Quin Tiliamus'da Instittie Oratarie (Hitabet Okulu) adlı eserinde Hermagoras'tan söz eder (III.I. 16) Teknai Reterika (Retorik Sanatları) adlı 6 ciltlik bir eser yazdı. Öğrencilerinden Hermagoras'tan sık sık söz edilmesi onun bir okul kurmuş olduğunu gösterir.

MYRINA (Sebastapolis olarak da bilinir)

Myrina; Güzelhisar çayının denize döküldüğü yerde Çandarlı Körfezinin son koyunda yer alır İki tepenin üzerinde bulunan ve bir rastlantı sonucu ortaya çıkarılan Nekrpolis'te (mezarlık) ilk araştırmayı 1874 yılında M.E. Bultezzi yaptı. 5000 kadar mezar bulundu. Şehrin M.Ö. 454 - 425 yılları arasında Atina Konfederasyonunda önemli yeri vardı. M.Ö. 475 te Kserkes şehri Gongylus 1 e verdi. Gonylus 1 de M.Ö. 339 da Myrina'yi oğlu Gongylos II ye bıraktı. M.Ö. 260 yılında şehri Selinkiler ele geçirdiler. Fakat kısa zamanda Arkaisos savaşı sonucunda Attelos tarafından geri alındı. Şehir, M.Ö. II yy.da Bergama Krallığının hakimiyetine girdi. M.S. 17 - 20 yılları arasında büyük depremler Myrina'yi tahrip etti.

NEONTIKOS

Yanıkköy yakınındaki bir tepenin üzerindedir. Eoly site devletlerinden biridir. Kazı yapılmadığı için hakkında yeterli bilgi yoktur.

KYME

Eoly birliğinin en büyük site devletidir. Aynı zamanda döneminin en büyük liman ve ihraç merkezidir. Önceleri Larissa'ya bağlı iken, Larissa'yı bir savaş sonucu, yenerek baş devletliğini ilan etmişti. Baş devletliği uzun süreli olmadı. Federalin diğer devletleri ortak bir hareketle Kyme'yi yenip tekrar Larissa'ya bağlanmasını sağlamışlardı. Roma döneminde de dini merkez olarak önemini sürdürmüştür.

LEUKEY

Maltepe köyü yakınlarında yöremizin en büyük höyüğünün yer aldığı tepenin güney kısmında Pers kralı Keyhaenus' a isyan eden General Tahas tarafından kurulan ada devleti Leukey'in kalıntıları bulunmaktadır. Her ikisinde de kazı devam etmektedir. Henüz kazılarda elde edilen bulgular açıklanmamıştır.